Walory przyrody
Dodane przez dnia 04.04.2007
Uwaga: Występujące formy ochrony przyrody wymieniono w kolejności wielkości obszarowej, a nie według ich gradacji ważności.1

Obszar chronionego krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie
Stobrawski Park Krajobrazowy
Rezerwat przyrody Bażany
Rezerwat przyrody Kamieniec
Rezerwat przyrody Smolnik
Jezioro Czarne (Czarny Staw)
Użytki ekologiczne
Parki
Pomniki przyrodyObszar chronionego krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie

Obszar chronionego krajobrazu2 Lasy Stobrawsko-Turawskie ustanowiony został Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr P/14/2000 z dnia 17 maja 2000 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z 2000 r., Nr 33, poz. 173), zastąpionym Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr 0151/P/16/2006 z dnia 8 maja 2006 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z 2006 r., Nr 33, poz. 1133). Położony na terenie gmin: Chrzątowice, Domaszowice, Izbicko, Jemielnica, Kluczbork, Kolonowskie, Lasowice Wielkie, Lubsza, Łubniany, Namysłów, Ozimek, Pokój, Strzelce Opolskie, Świerczów, Tarnów Opolski, Turawa, Wołczyn, Zawadzkie i Zębowice, obejmuje obszar o powierzchni 118.367 ha, z którego wyłączone są tereny wybranych miejscowości; z powyższego 19.800 ha znajduje się na terenie gminy Lasowice Wielkie (niemal 94% jej ogólnej powierzchni).

Główną cechą tego rozczłonkowanego, stanowiącego pozostałość po Puszczy Śląskiej obszaru, są dość dobrze zachowane, zróżnicowane gatunkowo i siedliskowo lasy. Występują tu siedliska boru mieszanego wilgotnego i świeżego, z dominacją drzewostanu sosnowego, natomiast w dolinach rzecznych, gdzie znajdują się ich najcenniejsze fragmenty, których unikatowość związana jest z okresowymi zalewami, zalegają grądy, łęgi i olsy, a poza nimi buczyny, dąbrowy i liściaste lasy mieszane.
Walory te podkreślają: niezliczona ilość bogatych w ekosystemy łąkowe cieków, obfitość terenów zabagnionych i podmokłych, starorzecza, źródła i stawy, a także polodowcowe moreny i wydmy (głównie w dolinach Bogacicy, Budkowiczanki i Stobrawy).
Wszystko to stanowi o wysokich walorach krajobrazowych i środowiskowych tego nieskażonego terenu, uznawanego za jeden z najcenniejszych obszarów Śląska Opolskiego.

Obszar chronionego krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie
- staw Dombrownik w Lasowicach Małych- las niedaleko Gronowic- okolice Starej Chudoby- okolice Starej Chudoby


W obszarze Lasów Stobrawsko-Turawskich na terenie gminy Lasowice Wielkie znajdują się w szczególności florystyczne rezerwaty przyrody, w których występuje wiele typowych dla obszarów wodnych i torfowiskowych, rzadkich i chronionych okazów fauny i flory: Kamieniec i Smolnik w Szumiradzie, pretendujący do tego miana, częściowo podtorfiony zbiornik wodny - Jezioro Czarne (Czarny Staw) w Lasowicach Małych, użytki ekologiczne: Tuły w Tułach i Żabiniec w Chudobie, pozostałości założeń parkowych oraz 13 pojedynczych drzew uznanych za pomniki przyrody.
Poza terenem gminy wymienić należy kompleks 4 jezior turawskich, z których największe, o powierzchni ok. 2.200 ha i pojemności ok. 100 mln m3, powstało w 1938 r. w wyniku spiętrzenia wód Małej Panwi.

Wyjątkowe urozmaicenie przyrodnicze sprawia, że na obszarze Lasów Stobrawsko-Turawskich występuje bogactwo świata fauny i flory, w tym wiele charakterystycznych dla nizinnych środowisk leśnych i łąkowych gatunków rzadkich, częściowo lub całkowicie chronionych.

Bezkręgowce

Bagnik przybrzeżny (Dolomedesfimbriatus), jelonek rogacz (Lucanus cervus), kozioróg dębosz (Cerambyx cerdo), oczlik (Cyclops), pijawka lekarska (Hirudo medicinalis), (Scapholeberis kingi), tygrzyk paskowany (Argyope bruenichi).

Gady

Gniewosz plamisty (Coronella austriaca), jaszczurka zwinka (Lacerta agilis), padalec zwyczajny (Angwsfragilis), zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix), żmija zygzakowata (Vipera berus).

Płazy

Ropucha paskówka (Bufo calamita), rzekotka drzewna (Hyla arborea), żaba moczarowa (Rana arvalis).

Ptaki

Bekas (Gallinago gallinago), bocian czarny (Ciconia nigra), brodziec samotny (Tringa ochropus), derkacz (Crex crex), dudek (Upupa epops), dzierzba srokosz (Lanius excubitor), dzięcioł czarny (Dryocopus martius), dzięcioł średni (pstry) (Dendrocopos medius), dzięcioł zielony (Picus viridis), dziwonia (Carpodacus erythrinus), jaskółka brzegówka (Riparia riparia), kania czarna (Milvus migrans), łabędź niemy (Cygnus olor), muchołówka białoszyja (Ficedula albicollis), paszkot (Turdus viscivorus), pliszka górska (Motacilla cinerea), pokląskwa (Saxicola rubetra), potrzeszcz (Emberiza calandra), pójdźka (Athene noctua), wodnik (Rallus aquaticus), zimorodek (Alcedo atthis), żuraw (Gurusgurus).

Na Turawie, zaliczonej do ostoi ptactwa wodnego o randze europejskiej, dają się spotkać ptaki migrujące: brodziec pławny (Tringa stagnatilis), ostrygojad (Haematopus ostralegus), terekia (Xenus cinereus), wydrzyk długosterny (Stercorarius longicaudus), wydrzyk tęposterny (Stercorarius pomarinus).

Ryby

Piskorz (Misgumus fossilis), strzebla potokowa (Phoxinus phoxinus), śliz (Nemacheilus barbatulus).

Ssaki

Borsuk (Meles meles), bóbr europejski (Castor fiber), gacek wielkouch (Plecotus auritus), jenot (Nyctereutes procyonoides), jeż zachodni (Erinaceus europaeus), koszatka (Dyromys nitedula), orzesznica (Muscardinus avellanarius), wydra europejska (Lutra lutra).
Ponadto występuje bogactwo zwierzyny łownej, jak: daniele, dziki, jelenie, kuny, lisy, sarny, zające.

Grzyby

Flagowiec olbrzymi (Meripilus giganteus).

Rośliny

Bagno zwyczajne (Ledum palustre), barwinek pospolity (Vinca minor), bluszcz pospolity (Hedera helix), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), borówka bagienna (Vaccinium uliginosum), czermień błotna (Calla palustris), grążel żółty (Nuphar lutea), gruszyczka jednostronna (Grthilia secundo), grzybień biały (Nymphaea alba), jaskier wielki (Ranunculus lingua), jeżogłówka najmniejsza (Sparganium minimum), kalina koralowa (Viburnum opulus), konwalia majowa (Convallaria majalis), kotewka orzech wodny (Trapa natans), kruszyna pospolita (Frangula alnus), kukułka Fuchsa (Dactylorhiza fuchsii), lilia złotogłów (Lilium martagon), listera jajowata (Listera ovata), okrężnica bagienna (Hottonia palustris), podkolan biały (Platanthera bifolia), pływacz drobny (Utricularia minor), przytulia wonna (Galium odoratum), rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia), salwinia pływająca (Salvinia natans), siedmiopalecznik błotny (Comarum palustre), topola czarna (Populus nigra), turzyca nitkowata (Carex lasiocarpa), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezareum), wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum), widłak goździsty (Lycopodium clavatum), widłak jałowcowaty (Lycopodium aunotinum), wroniec widlasty (Huperzia selago), żurawina błotna (Oxycocus palustris), żywiec dziewięciolistny (Dentaria enneaphyllos).Stobrawski Park Krajobrazowy

Stobrawski Park Krajobrazowy3 utworzony został Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr P/11/1999 z dnia 28 września 1999 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z dnia 27 lipca 2001 r., Nr 65, poz. 495), zastąpionym Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr 0151/P/19/2006 z dnia 8 maja 2006 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z 2006 r., Nr 33, poz. 1136). Położony w powiecie opolskim, na terenie gmin: Dąbrowa, Dobrzeń Wielki, Łubniany, Murów i Popielów, w powiecie namysłowskim, na terenie gmin: Domaszowice, Pokój i Świerczów, w powiecie kluczborskim, na terenie gmin: Kluczbork, Lasowice Wielki i Wołczyn oraz w powiecie brzeskim, na terenie gmin: Lewin Brzeski i Lubsza, obejmuje obszar o powierzchni 52.636,5 ha, przy czym na terenie gminy Lasowice Wielkie znajdują się jedynie jego wschodnie obrzeża, po zachodniej stronie linii kolejowej Kluczbork-Opole, bezpośrednio przyległe do obszaru chronionego krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie.

Głównymi celami ochrony są: zachowanie najcenniejszych fragmentów przyrody naturalnej, walorów krajobrazowych oraz dziedzictwa kulturowego części Niziny Śląskiej, zachowanie pełni różnorodności biologicznej oraz trwałości i równowagi procesów przyrodniczych, przywracanie walorów naturalnych przekształconym siedliskom, zwłaszcza dolinom rzecznym, torfowiskom, lasom i innym składnikom przyrody, stwarzanie korzystnych warunków do prawidłowego funkcjonowania systemów przyrodniczych, ich trwałości i zdolności odtwarzania, zwiększanie świadomości ekologicznej lokalnych społeczności w zakresie konieczności zachowania całego bogactwa przyrodniczego jako dziedzictwa i dobra wspólnego.Rezerwat przyrody Bażany

Rezerwat przyrody4 Bażany utworzony został zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 20 czerwca 1969 r. (M.P. Nr 36, poz. 292), zastąpionym Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr 0151/P/27/08 z dnia 4 marca 2008 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z dnia 3 kwietnia 2008 r., Nr 23, poz. 747). Już w przedwojennej literaturze oleskiej często wspominano o "bażańskim wrzosowisku". Położony w Bażanach (tuż za granicą gminy Lasowice Wielkie), obejmuje obszar o powierzchni 21,79 ha.

Głównym celem ochrony jest zachowanie rosnącego na wydmach naturalnego boru sosnowego. Gatunkiem panującym jest sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), licznie występuje cis pospolity (Taxus baccata), rzadziej dąb szypułkowy (Quercus robur) oraz topola osika (Populus tremula). W rezerwacie znajdują się też stanowiska roślin chronionych, jak: widłak jałowcowaty (Lycopodium annotinum) i kruszyna pospolita (Frangula alnus).Rezerwat przyrody Kamieniec

Rezerwat przyrody4 Kamieniec (florystyczny) utworzony został Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr P/8/2001 z dnia 19 lipca 2001 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z dnia 27 lipca 2001 r., Nr 65, poz. 495), zastąpionym Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr 0151/P/7/07 z dnia 8 stycznia 2007 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z dnia 17 stycznia 2007 r., Nr 2, poz. 21), na bazie istniejącego wcześniej użytku ekologicznego pod tą samą nazwą. Położony w rejonie górnego biegu Budkowiczanki, w pobliżu przysiółka Szumiradu - Kamieńca, obejmuje obszar o powierzchni 41,31 ha.

Głównym celem ochrony jest zachowanie, ze względów naukowych i dydaktycznych, dobrze wykształconych zbiorowisk leśnych, torfowiskowych i wodnych: śródleśnych bagien oraz terenów podmokłych. Ważnym elementem są fragmenty łęgów i olsów znajdujące się w dolinie Budkowiczanki oraz stanowiska reintrodukowanego tutaj bobra europejskiego (Castor fiber).Rezerwat przyrody Smolnik

Rezerwat przyrody Smolnik w Szumiradzie
Rezerwat przyrody4 Smolnik utworzony został zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 11 lutego 1958 r. (M.P. Nr 25), zastąpionym Rozporządzeniem Wojewody Opolskiego Nr 0151/P/6/08 z dnia 4 marca 2008 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z dnia 3 kwietnia 2008 r., Nr 23, poz. 726). Położony w Szumiradzie, obejmuje obszar o powierzchni 24,92 ha. W jego skład wchodzi znajdujący się w biegu Budkowiczanki staw Smolnik o powierzchni 11,8 ha, ograniczony od północy tamą, oraz przylegające do niego bory sosnowe o powierzchni 13,12 ha, a pośród nich zbiorowiska boru świeżego, śródlądowego boru wilgotnego oraz rzadko spotykanego kontynentalnego boru bagiennego.

Głównym celem ochrony są stanowiska kotewki orzecha wodnego (Trapa natans) - rośliny w Polsce od 1946 r. prawnie chronionej, wpisanej do czerwonej księgi roślin zagrożonych; oprócz niej, spośród występujących tutaj 85 gatunków roślin naczyniowych, 10 objętych jest ochroną prawną: bagno zwyczajne (Ledum palustre), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), grążel żółty (Nuphar lutea), grzybień biały (Nymphaea alba), kruszyna pospolita (Frangula alnus), rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezareum), widłak goździsty (Lycopodium clavatum) oraz widłak jałowcowaty (Lycopodium aunotinum).

Pod względem udokumentowanych zasobów fauny teren rezerwatu najdokładniej zbadano pod kątem występowania bezkręgowców, znajdując tutaj m.in.: 13 gatunków pijawek, w tym pijawkę lekarską (Hirudo medicinalis), 23 gatunki widłonogów, w tym oczlika (Cyclops), 41 gatunków wioślarek, w tym (Scapholeberis kingi) (5 stanowisko w Polsce).

Ze zwierząt w rezerwacie znajdują się również stanowiska takich gatunków jak: reintrodukowany tutaj bóbr europejski (Castor fiber), jenot (Nyctereutes procyonoides), wydra europejska (Lutra lutra), czy żmija zygzakowata (Vipera berus), natomiast spośród gniazdujących tutaj ptaków wymienić warto m.in.: bociana czarnego (Ciconia nigra), brodźca samotnego (Tringa ochropus), dzięcioła zielonego (Picus viridis), łabędzia niemego (Cygnus olor), wodnika (Rallus aquaticus), zimorodka (Alcedo atthis) czy żurawia (Gurusgurus).

Ze stawu ongiś wyłowiono 111-cm szczupaka o wadze 12 kg. Obserwowano też przypadki kłusownictwa.

W pobliżu rezerwatu znajdują się obiekty bazy turystycznej - Karczma Myśliwska oraz Pensjonat Szumirad.

Aktualnie podejmowane są działania mające na celu remont tamy.Jezioro Czarne (Czarny Staw)

Jezioro Czarne (Czarny Staw) w Lasowicach Małych
Pretendujący do miana rezerwatu przyrody zbiornik wodny Jezioro Czarne (Czarny Staw), położony na lewobrzeżnym dopływie Bogacicy, pośród monokultur sosnowych, w południowej stronie Lasowic Małych, częściowo zarośnięty trzciną, w północno-wschodniej stronie zabagniony.

Znajdują się tutaj stanowiska takich gatunków roślinnych, jak: borówka bagienna (Vaccinium uliginosum), jeżogłówka mniejsza (Sparganium minimum), pływacz drobny (Utricularia minor), rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia), turzyca nitkowata (Carex lasiocarpa), wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum) czy widłak jałowcowaty (Lycopodium aunotinum), natomiast spośród gniazdujących tutaj ptaków wymienić warto m.in.: bociana czarnego (Ciconia nigra), łabędzia niemego (Cygnus olor) czy żurawia (Gurusgurus).

Tuż obok znajduje się miejsce odpoczynku z okazałą wiatą, gdzie odbywają się okazjonalne imprezy przy ognisku.Użytki ekologiczne

Użytki ekologiczne5 utworzono rozporządzeniem Wojewody Opolskiego nr P/3/97 z dnia 12 lutego 1997 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Opolskiego z 1997 r., Nr 4, poz. 27):

Użytek ekologiczny Tuły w Tułach
Tuły
Położony w Tułach, w stronę Osi, obejmuje obszar o powierzchni 0,23 ha.

Żabiniec
Położony w pobliżu przysiółka Szumiradu - Kamieńca, obejmuje obszar o powierzchni 22,41 ha

Głównym celem ochrony są ekosystemy torfowisk i śródleśnych bagien oraz terenów podmokłych w dolinie Budkowiczanki.
Parki

Pozostałości założeń parkowych otaczających dawne lub istniejące zespoły pałacowe i dworskie, w różnym stanie utrzymania:

• Jasienie - 0,6 ha
• Lasowice Małe - ? ha
• Lasowice Wielkie - 3,0 ha
• Szumirad - 2,0 ha
• Tuły - 2,0 ha
• Wędrynia - 5,0 haPomniki przyrody

Na terenie gminy znajduje się 13 drzew uznanych za pomniki przyrody6:


GatunekLokalizacjaObwód [cm]Wiek [lat]Wysokość [m]Nr rej.
buk zwyczajnyLaskowice3702002893
3332003896
dąb szypułkowy Ciarka6054003571
Gronowice3002702551
4803203252
4214001891
49040027
50040029
Laskowice4262502594
4233002895
Lasowice Małe4282502590
Szumirad6403502192
modrzew europejskiSzumirad28520038105


Licznymi pomnikami przyrody w powiecie oleskim interesował się w latach dwudziestych XX w. słynny śląski botanik - prof. dr Theodor Schube z Wrocławia. W swoim wypracowaniu Nadelhölzer im Kreise Rosenberg (Drzewa iglaste w powiecie oleskim) z 1926 r. pisze m.in.: "Piękną jodłę (Abies alba) poznałem w rewirze Klein-Lassowitz, oddział 2."7 Czy jodła, o której autor wspomina, jeszcze istnieje? Warto by sprawdzić.Przypisy

1 - Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087) podaje enumeratywnie następujące formy ochrony przyrody:
1) parki narodowe;
2) rezerwaty przyrody;
3) parki krajobrazowe;
4) obszary chronionego krajobrazu;
5) obszary Natura 2000;
6) pomniki przyrody;
7) stanowiska dokumentacyjne;
8) użytki ekologiczne;
9) zespoły przyrodniczo-krajobrazowe;
10) ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.
2 - Obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. (Art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087)
3 - Park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. (Art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087)
4 - Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. (Art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087)
5 - Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. (Art. 42 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087)
6 - Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie. (Art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880 oraz z 2005 r., Nr 113, poz. 954 i Nr 130, poz. 1087)
7 - T. Schube, Nadelhölzer im Kreise Rosenberg, [w:] Heimatkalender des Kreises OS. 1927