www.lasowice.eu



Ewangelicy w Zagłębiu Dąbrowskim
Centrum osadniczym organizmu nazwanego ok. poł. XIX w. Zagłębiem Dąbrowskim oraz jego dominującym, nawet do II poł. XX w. ośrodkiem, był Będzin. Ok. XI w. powstał tu, na małopolskich rubieżach, gród obronny, wyposażony w II poł. XIII w. w stołp, który w XIV w. przeobraził się w zamek (wielokrotnie odbudowany stoi do dzisiaj). Na jego podgrodziu rozwinęła się - jako typowe założenie średniowieczne, obwarowane później murami - osada handlowa, która gdzieś na przełomie XIII i XIV w. uzyskała dokument lokacyjny na prawie polskim, a w 1358 r. powtórnie - tym razem na korzystniejszym prawie niemieckim.

Być może już pod koniec XI w. przybyli do Będzina pierwsi Żydzi. Od poł. XVIII w. aż do wybuchu II wojny światowej stanowili w tym mieście większość; z tej racji Będzin nazywany był ówcześnie Jerozolimą Zagłębia.

Na przełomie XVIII i XIX w. do Będzina wkroczył przemysł. Jego wyraźny początek zaznaczyło przypadkowe odkrycie przez mieszczan będzińskich, na spornym terenie zwanym Balocha (albo Radocha), wychodni bogatych złóż węgla kamiennego. W 1795 r. rząd Królestwa Pruskiego założył w miejscu tym kopalnię, która - po objęciu zarządu nad nią w 1796 r. przez Urząd Górniczo-Hutniczy w Tarnowskich Górach - nazwana została "Reden" (fedrowała do pożaru w 1935 r.). Natomiast niewiele przedtem znaczący przedmiot sporu szybko stał się bogatą wsią, która jednak dość późno, bo dopiero w 1916 r., uzyskała prawa miejskie - pod nazwą Dąbrowa Górnicza.

Wcześniej jednak, po powstaniu najpierw Księstwa Warszawskiego, a chwilę później Królestwa Polskiego, i przejęciu kontroli nad Zagłębiem Dąbrowskim przez Rosjan, brak rodzimego kapitału, ale też organizacji i fachowego kierownictwa, uniemożliwiał dalsze wykorzystanie tego ogromnego potencjału gospodarczego. Dopiero działalność Banku Polskiego, Stanisława Staszica i jego następców: Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, Fryderyka Lempego, Andrzeja Długoszewskiego oraz Józefa Patrycjusza Cieszkowskiego (właśnie który uknuł termin Zagłębie Dąbrowskie) uczyniły - głównie z terenów Będzina i Dąbrowy - największe w Kongresówce zagłębie industrialne, nazwane ówcześnie Zachodnim Okręgiem Przemysłowym. Jego zarząd pomieścił się w okazałym kompleksie gmachów, pośród których nadrzędne miejsce zajął pałac, wybudowanych prawie u szczytu górującego nad Dąbrową wzniesienia (obecnie ta część miasta nazywana jest Starą Dąbrową), w latach 1839-1842 (budynki te od 1889 r. do dzisiaj wykorzystywane są w celach szkolnych i muzealnych).

Ewangelicy na kartach historii Zagłębia Dąbrowskiego zapisali się po raz pierwszy w 1838 r. Wówczas to wymieniony Zarząd Górniczy sprowadził z Saksonii do pracy w miejscowych kopalniach, a więc najbardziej do uruchomionej w 1825 r. kopalni "Ksawery", grupę 128 górników. Potrzebę werbowania do pracy cudzoziemców rodził ciągły brak na miejscu fachowych sił. Rosło zaś zapotrzebowanie na węgiel, m.in. za sprawą otwarcia budowanej w latach 1834-1839 huty "Bankowej". Zmodernizowana kopalnia "Ksawery", pracująca teraz na jej potrzeby, w 1842 r. uzyskała przy pomocy Saksończyków swe największe (nawet na całą Kongresówkę) wydobycie.

W 1840 r. ów Zarząd Górniczy udostępnił saksońskim ewangelikom, dla zabezpieczenia ich potrzeb duchowych i religijnych, pomieszczenie w będzińskim zamku, nie będącym wtedy w najlepszym stanie technicznym, które jednak udało im się zaadoptować na dom modlitwy (kaplicę). Nabożeństwa odprawiał w niej, przeniesiony specjalnie na tę okoliczność do Będzina (według innych źródeł - dojeżdżający), pastor dr Karl Christian Weber z Tarnowskich Gór. Jak się okazało na utrzymanie pastora w Zagłębiu Dąbrowskim łożyło nie 128, ale aż 430 ewangelików.

Zamek w Będzinie, stan ok. 1800 r.1Zamek w Będzinie, stan 2007 r.


Górnicy ci opuścili Zagłębie Dąbrowskie po 10 latach - w 1848 r. Jak jednak zasygnalizowano - nie byli oni pierwszymi ewangelikami na tych ziemiach. Wróćmy więc jeszcze do historii tego regionu.

Ewangelicyzm w Zagłębiu Dąbrowskim mógł jednostkowo zaszczepić się już znacznie wcześniej, wszak pamiętać trzeba, iż w Krakowie zainteresowanie naukami dr Marcina Lutra objawiło się niemal zaraz po dotarciu tam wieści o jego wystąpieniu w 1517 r. Najbardziej prawdopodobnym jednak stoi, że generalnie tą część Małopolski ominęły: i Reformacja, i kontrreformacja, a religia ewangelicka zaczęła się tu wprowadzać szeroko dopiero po aneksji zagłębiowskich ziem, w latach 1795-1806 (a właściwie to już od 1793 r.), przez Królestwo Pruskie, które uczyniło zeń jedną ze swoich prowincji, nazwaną sztucznie Nowym Śląskiem. Odtąd to siłą rzeczy, wraz z wojskiem czy urzędnikami, następowało też przenikanie wyznaniowe. I wprawdzie założenia rozbiorowe względem tego obszaru szybko skorygowano (aczkolwiek okres pruski zdążył pozostawić w nim po sobie określone pamiątki industrialne) i kontrolę nad Zagłębiem Dąbrowskim na ponad wiek przejęła Rosja, to jednak wobec nieuchronnej rewolucji przemysłowej, chłonnej tutaj obcego (czyli głównie zachodniego) kapitału, ale i fachowej wiedzy oraz nowoczesnych technologii, nie mogło to zahamować potęgującego się w tym momencie przepływu ludzi z Zachodu. A ludzie ci nieśli też ze sobą swoją religię, wychodzi jednak na to, że w diasporze tej nie posiadali możliwości, albo i początkowo zwyczajnie obawiali się jej praktykowania. Zatem dopiero przybycie licznej grupy saksońskich górników dało impuls do ujawnienia się wszystkich zagłębiowskich ewangelików i ich wzajemnego zjednoczenia, co zaowocowało ukonstytuowaniem się w 1840 r. w Będzinie filiału istniejącej od lat 20. XVI w. Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Tarnowskie Góry - pierwszej organizacji parafialnej ewangelików w Zagłębiu Dąbrowskim. Ale nie tylko tym, o czym dalej słowo.

W międzyczasie siedzibę filiału przeniesiono z Będzina do Dąbrowy, włączając go jednocześnie do istniejącej od 1820 r. Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Wieluniu. Nie wiemy jednak, skąd tak naprawdę ta zmiana (teorii może być tu bardzo wiele). Wszak nabożeństwa jeszcze przez pewien czas - zaraz wyjdzie na to, że wskroś krótki - odprawiane były w kaplicy ewangelickiej w będzińskim zamku. Formalnie zaś w latach 1842-1852 obowiązywała nazwa filiał Będzin-Dąbrowa.

Tak samo niezbyt wiele wiemy o drugiej kaplicy ewangelickiej urządzonej w Będzinie, ale już gdzieś na terenie miasta (tylko gdzie dokładnie?), jak tylko to, że powstała ok. poł. XIX w. i funkcjonowała jeszcze pod koniec XIX w. Pewną wskazówką może tu być przedział lat 1838-1858, jakim opatrzone są zbiory w Archwium Państwowym w Łodzi, z którymi warto by zapoznać się.

Pierwszym pastorem w Dąbrowie był Samuel Zachs z Wielunia, czyniący posługę duszpasterską do 1843 r. (a więc przez około rok). Po nim następowali kolejni duszpasterze wieluńscy: Edmund Kreczmar (1845-1852), nieznany z imienia Bartch (1852-1853) i Edward Lempke (1853-1875). W 1853 (albo jeszcze 1852) r., prawdopodobnie ostatni z wymienionych, przeniesiony został z Wielunia do Kielc. Wówczas to filiał dąbrowski konsekwentnie przełączono do istniejącej od 1835 r. Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kielcach.

W tym czasie ilość ewangelików w Zagłębiu Dąbrowskim (dotąd pod pojęciem tym mówiliśmy głównie o Będzinie i Dąbrowie, teraz spójrzmy szerzej) uległa dynamicznemu zwiększeniu - w 1882 r. było ich tutaj już ok. 10 tys. Nabożeństwa na terenie Dąbrowy odprawiane były przemiennie w domach prywatnych oraz w aulach: Szkoły i Zarządu Górniczego. Trudno stwierdzić, czy powyżej wymienieni duszpasterze przybywali jednocześnie na nabożeństwa do kaplicy w Będzinie.

Dawny kościół ewangelicki w Dąbrowie Górniczej, stan 2007 r.
Prawdopodobnie w 1882 r. (źródła podają też lata m.in.: 1884, 1892) zakończyli ewangelicy w Dąbrowie, tuż poniżej siedziby Zarządu Górniczego, wznoszenie własnego kościoła. Pierwotnie była to prosta, jednonawowa budowla z wieżą, bez wyraźnych cech stylowych (dopiero w 1988 r. dobudowana została nawa boczna). Najpewniej jednocześnie zakończyła działalność będzińska kaplica, ale niekoniecznie. Nadto tego samego roku założyli ewangelicy w Dąbrowie przy ul. Szkolnej niewielki cmentarz.

Pomimo konsekracji pierwszego w Zagłębiu Dąbrowskim ewangelickiego kościoła, wspólnota wciąż nie posiadała własnego duszpasterza. W latach 1875-1888 posługę duszpasterską czynił w Dąbrowie pastor z Piotrkowa - Ludwik Müller. Obszar Zagłębia Dąbrowskiego wchodził wówczas w skład utworzonej w 1867 r. guberni piotrkowskiej, stolica której - Piotrków Trybunalski - była zarazem siedzibą jednej z 5 ówczesnych diecezji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, podlegających warszawskiemu Konsystorz (pozostałe diecezje mieściły się w Augustowie, Kaliszu, Płocku i Warszawie). Dąbrowa skupiła wokół siebie wszystkich zagłębiowskich ewangelików, lecz coraz silniej wyodrębniała się wspólnota sosnowiecka, którą, najprawdopodobniej od 1880 r., pastor Müller począł też okazyjnie obsługiwać na miejscu (czyli w Pogoni). I przy okazji to ten fakt najpewniej sprowadził koniec historii na będzińską kaplicę.

W 1913 r. filiał Dąbrowa podporządkowany został organizacyjnie Kościołowi Ewangelicko-Augsburskiemu w Sosnowcu-Pogoni, stanowiącym własność rodu Dietlów. Gdy w 1922 r. erygowano przy nim parafię, tam całkowicie przeniósł się ośrodek ciężkości wyznaniowej w Zagłębiu Dąbrowskim. Stała się wówczas Dąbrowa (wtedy już Górnicza) pełnoprawnym filiałem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Sosnowiec, pod tą postacią wiążącym z nią swe dalsze losy, aż do 1945 r.

Po pastorze Müllerze filiał dąbrowski na powrót obsługiwali pastorzy z Kielc: nieznany z imienia Zande, Władysław Wernitz. Możliwe, że w latach 1913-1919 przyjeżdżał pastor z Sosnowca - Ernest Eugeniusz Uthke. Kolejnym i ostatnim już duszpasterzem, najpewniej od 1919 r. odprawiającym nabożeństwa w dąbrowskim kościele ewangelickim, był pastor Jerzy Tytz (będzie o nim szerzej w dalszej części).

5 grudnia 1945 r. kościół ewangelicki w Dąbrowie Górniczej stał się własnością katolików (najpierw działał jako kościół rektorski, a w 1957 r. erygowano w nim Parafię Rzymsko-Katolicką św. Barbary i tak pozostało aż do dzisiaj).

 7353 Czytań - Drukuj
Strona 1 z 3 1 2 3 >
TVP3 Katowice
Chrześcijańska Telewizja Internetowa

Przedostatnia środa miesiąca godz. 17.35 | „Sola Scriptura…” - cykl programów pokazujący społeczność polskich ewangelików. Audycje poświęcone są istotnym wydarzeniom z życia Kościoła Ewangelicko–Augsburskiego. W kolejnych odcinkach cyklu przedstawione są działania kościoła oraz wyjątkowe historie ewangelików.

Kontakt
Parafia Ewangelicko-Augsburska Lasowice Wielkie
Proboszcz: Ryszard Pieron
ul. Odrodzenia 23,
46-280 Lasowice Wielkie
tel. 77 414 82 14
lasowice@luteranie.pl
pieron@escobb.com.pl
Plan Nabożeństw
SWIFT/BIC: BPKO PL PW
IBAN: PL 41 1020 3668 0000 5302 0116 9390
Zapowiedzi

Zapowiedzi


  • Konkurs filmowy – Dziedzictwo Reformacji – 500 lat Reformacji
    Konkurs fotograficzny 500 LAT REFORMACJI 2017

    Wczasy na ewangelickiej Ziemi w Jubileusz 500 Lat Reformacji

    Strony Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego
    Luteranie Diakonia CME Duszpasterze Dekada Lutra Marcin Luter Chrześcijańska Telewizja Internetowa Zwiastun WARTO
  • Diecezja katowicka
  • Blog Biskupa
  • Bratnia Pomoc im. Gustawa Adolfa
  • OrdynacjaKobiet.pl

  • Nasza strona na facebooku Kościół Ewangelicko - Augsburski Parafia Lasowice Wielkie
    Biblia w internecie
  • biblia-online.pl
  • biblia-internetowa.pl
  • biblia.info.pl

  • 2010-2017 ©

    Powered by v6.01.14 | Darthanian by | Site and contents copyright by